Służba zastępcza w Państwowej Straży Pożarnej jest odbywana na  podstawie ustawy z 28 listopada 2003r. o służbie zastępczej (Dz.U.03.223.2217).  Ustawa ta określa zasady ubiegania się o możliwość odbywania służby zastępczej (zamiast zasadniczej służby wojskowej), podmioty w których służą ta może  być odbywana (prócz PSP można ją odbywać i w innych miejscach), czas i tryb  jej odbywania, obowiązki i uprawnienia poborowych oraz podmiotów, w których  jest ona odbywana.

Służbę zastępczą gwarantuje Konstytucja RP (art.85, ust.3) tym obywatelom, którzy ze względu na swe przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie chcą pełnić służby wojskowej. Polega ona na wykonywaniu prac na rzecz ochrony środowiska, ochrony przeciwpożarowej, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, opieki nad osobami niepełnosprawnymi albo bezdomnymi oraz na rzecz administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości.

Służba ta trwa 18 miesięcy, a dla absolwentów szkół wyższych - 6 miesięcy. Ogólny nadzór nad odbywaniem służby zastępczej sprawuje minister  właściwego do spraw pracy, który jednocześnie dysponuje środkami budżetowymi niezbędnymi na realizację tego zadania. Natomiast zadania wynikające z ustawy wykonują marszałkowie województw (w ich imieniu dyrektorzy Wojewódzkich Urzędów Pracy), posiadający także odpowiednie kompetencje odnośnie kontroli podmiotów, w których służba jest odbywana.

O przeznaczenie do służby zastępczej może ubiegać się poborowy, który został przeznaczony do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego.

Orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej.

Poborowy, który zamierza ubiegać się o możliwość odbycia służby zastępczej, powinien złożyć wniosek do tej komisji za pośrednictwem wojskowego komendanta uzupełnień (WKU) właściwego dla miejsca zamieszkania (w Komendzie WKU można uzyskać bliższe informacje na ten temat).

Po uzyskaniu pozytywnego orzeczenia o przeznaczeniu do służby  zastępczej marszałek województwa podpisuje umowę z jednym z podmiotów, które złożyły u niego ofertę zatrudnienia poborowych (np. jednostką PSP) na odbycie służby przez danego poborowego w konkretnym podmiocie (jak najbliżej miejsca jego zamieszkania), a następnie kieruje poborowego do odbycia służby.

Inne szczegółowe informacje na temat służby można uzyskać w Komendzie WKU,  lub Wojewódzkim Urzędzie Pracy.  Natomiast o możliwościach zatrudnienia poborowych w ramach służby zastępczej w konkretnych  jednostkach PSP mogą poinformować ich komendanci, Komendanci Powiatowi PSP lub Komendanci Wojewódzcy PSP.