|
KRAJOWY SYSTEM RATOWNICZO-GAŚNICZY
Od 1995 roku zaczął funkcjonować w Polsce, zorganizowany
przez Państwową Straż Pożarną, krajowy system ratowniczo-gaśniczy, którego
podstawowym celem jest ochrona życia, zdrowia, mienia lub środowiska poprzez:
walkę z pożarami i innymi klęskami żywiołowymi, ratownictwo techniczne,
chemiczne i od 1997 roku również poprzez ratownictwo ekologiczne i medyczne.
Podstawowym założeniem w budowie systemu
ratowniczo-gaśniczego było stworzenie jednolitego i spójnego układu,
skupiającego powiązane ze sobą różne podmioty ratownicze, tak aby można było
podjąć skutecznie każde działanie ratownicze.
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) stanowi integralną
część bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, obejmującą w celu ratowania życia,
zdrowia, mienia lub środowiska, prognozowanie, rozpoznawanie i zwalczanie
pożarów, klęsk żywiołowych lub innych miejscowych zagrożeń.
Konstrukcja systemu zakłada, że zasady realizacji
podstawowych zadań ratowniczych są niezmienne i dostosowane do specyfiki
wszelkiego rodzaju zdarzeń, również zdarzeń masowych lub klęsk żywiołowych,
kiedy siły i środki ratownicze są niewystarczające, a organizacja działań
ratowniczych wymaga modyfikacji priorytetów oraz dokonania uproszczeń w
procedurach działania.
STRUKTURA ORGANIZACYJNA
Zgodnie z właściwością terytorialną, Krajowy System
Ratowniczo-Gaśniczy tworzą oraz koordynują jego funkcjonowanie, następujące
organy władzy :
- wójt (burmistrz lub prezydent miasta) w zakresie
zadań ustalonych przez wojewodę,
- starosta, który określa zadania i kontroluje
wykonywanie zadań na obszarze powiatu, a w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń
życia, zdrowia, środowiska i mienia zarządza systemem przy pomocy powiatowego
zespołu reagowania kryzysowego,
- wojewoda, który określa zadania i kontroluje ich
wykonanie na obszarze województwa, a w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń życia,
zdrowia, środowiska i mienia zarządza systemem przy pomocy wojewódzkiego zespołu
reagowania kryzysowego.
Centralnym organem administracji rządowej w sprawach
organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego oraz ochrony
przeciwpożarowej jest Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej, podległy
ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy zorganizowany jest w
sposób zapewniający jego ciągłe funkcjonowanie na poszczególnych poziomach, tj.:
- powiatowym, jako podstawowym
poziomie wykonawczym działań ratowniczych na obszarze gmin
i powiatu,
- wojewódzkim, jako
poziomie
wspomagania i koordynacji działań ratowniczych na obszarze
województwa,
- centralnym, jako poziomie
wspomagania i koordynacji działań ratowniczych na obszarze kraju.
System funkcjonuje w dwóch stanach:
- stałym czuwaniu i doraźnym reagowaniu, polegającym
na podejmowaniu działań ratowniczych przez własne siły i środki powiatu i gmin,
- wykonywaniu działań ratowniczych wymagających użycia
sił i środków spoza powiatu, wtedy uruchamiany jest poziom wspomagania i
koordynacji ze szczebla wojewódzkiego, a przy dużych lub złożonych działaniach
ratowniczych ze szczebla centralnego (kraju).
Poziom powiatu
Szczególnie ważnym poziomem budowania systemu jest powiat,
gdyż tam przyjmowane są wszelkie zgłoszenia o zdarzeniach wymagających podjęcia
działań ratowniczych w oparciu o procedury ujęte w planach ratowniczych oraz
realizowane są działania ratownicze, również wówczas, gdy siły i środki
gminnych podmiotów ratowniczych są niewystarczające i wymagają wsparcia z
poziomu wojewódzkiego i krajowego.
Struktura KSRG w poszczególnych powiatach zależy od rodzaju
zagrożeń i sieci jednostek ratowniczych, a ta jest zależna od możliwości
włączenia do systemu, poza jednostkami ochrony przeciwpożarowej, innych służb i
podmiotów funkcjonujących na obszarze powiatu, zarówno na podstawie decyzji
starosty, jak i umowy cywilno-prawnej podpisanej ze starostą.
Dysponowanie jednostek systemu do działań ratowniczych oraz
alarmowanie podmiotów współdziałających odbywa się poprzez powiatowe stanowisko
kierowania PSP, współdziałające ze stanowiskami dyżurnymi administracji
samorządowej wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) i starostów oraz
zintegrowane z punktami alarmowymi komponentów systemu (selektywne wywoływanie
ochotniczych straży pożarnych, alarmowanie pogotowia ratunkowego, jednostek
organizacyjnych Policji oraz organizacji pozarządowych).
System ratowniczy jest podstawowym narzędziem starosty
służącym do realizacji zadań ratowniczych na obszarze powiatu w czasie pożaru,
klęski żywiołowej lub likwidacji innych miejscowych zagrożeń.
Zapewnienie skutecznych warunków realizacji bieżących zadań
ratowniczych przez podmioty KSRG na obszarze powiatu leży w gestii starosty,
który:
- uzgadnia wspólne działanie podmiotów systemu,
- zatwierdza plany ratownicze oraz programy działania
powiatowych służb, inspekcji i straży oraz innych jednostek organizacyjnych
powiatu w zakresie ich udziału w KSRG,
- określa zadania KSRG na obszarze powiatu oraz
kontroluje ich realizację,
- uwzględnia w projekcie budżetu powiatu niezbędne
środki finansowe na skuteczne działania ratownicze powiatowych służb,
inspekcji i straży oraz innych jednostek organizacyjnych powiatu oraz dysponuje
rezerwą budżetową powiatu,
- powołuje i przewodniczy powiatowemu zespołowi
reagowania kryzysowego.
W sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń życia, zdrowia lub
środowiska oraz w stanach kryzysu starosta kieruje krajowym systemem
ratowniczo-gaśniczym w zakresie:
- określania celów do osiągnięcia i priorytetów
działań ratowniczych,
- zabezpieczenia logistyki dla sił ratowniczych i
pomocniczych,
- zapewnienia minimalnych wymogów do przetrwania
ludności na obszarach (lub z obiektów) dotkniętych zdarzeniem,
- nadzorowania realizacji przydzielonych zadań oraz
monitorowania przebiegu działań ratowniczych.
Dla odpowiedniego przygotowania powiatu do zwalczania
powstałych zagrożeń i usuwania ich skutków oraz koordynacji działań ratowniczych
starostowie posiadają kilka narzędzi:
- plan ratowniczy powiatu zawierający podstawowe
zadania i procedury postępowania na wypadek zagrożeń;
Plan ratowniczy dla obszaru powiatu opracowuje komendant
powiatowy PSP, a zatwierdza starosta. W planie ratowniczym określone są zadania
dla podmiotów wchodzących w skład systemu ratowniczo-gaśniczego i dla podmiotów
współdziałających oraz zasady i sposób ich alarmowania. Komendant powiatowy
uzgadnia plan ratowniczy z jednostkami systemu ratowniczego oraz z podmiotami
współdziałającymi z systemem, w części dotyczącej ich zadań.
- powiatowy zespół reagowania kryzysowego, który jest
organem doradczym starosty,
- powiatowe centrum zarządzania kryzysowego.
W przypadku, gdy siły i środki systemu ratowniczo-gaśniczego
na obszarze powiatu okażą się niewystarczające ( drastyczny wzrost skali
zdarzenia, równoczesność zdarzeń, brak jednostek specjalistycznych) lub
zdarzenie swym zasięgiem wykracza poza obszar powiatu, uruchamiany jest wyższy
poziom KSRG - poziom wojewódzki.
Kierowanie /dowodzenie/ działaniami ratowniczymi, których
rozmiar lub zasięg przekracza możliwości sił ratowniczych poziomu powiatu
przejmuje komendant wojewódzki PSP lub upoważniony przez niego oficer.
Poziom województwa
Poziom wojewódzki spełnia rolę wspomagającą i koordynacyjną w
sytuacjach wymagających użycia sił i środków spoza powiatu, w którym ma miejsce
zdarzenie.
Podstawowe siły i środki KSRG na poziomie województwa, to
wojewódzki odwód operacyjny z grupami specjalistycznymi (wydzielone siły i
środki z poziomów powiatowych) oraz krajowa baza sprzętu specjalistycznego.
Dysponowanie jednostek systemu do działań ratowniczych oraz
alarmowanie podmiotów współdziałających odbywa się poprzez wojewódzkie
stanowisko koordynacji ratownictwa PSP, współdziałające z centrami zarządzania
kryzysowego wojewodów oraz administracją zespoloną (np. Komendantem Wojewódzkim
Policji, Wojewódzkim Inspektorem Ochrony Środowiska, Wojewódzkim Inspektorem
Nadzoru Budowlanego, Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym,) i niezespoloną
(Oddziałem Straży Granicznej, Zarządem Gospodarki Wodnej, Urzędem Żeglugi
Śródlądowej, WKU i innymi).
Istotną rolę w zakresie koordynacji działań jednostek KSRG z
podmiotami współdziałającymi z systemem na obszarze województwa pełni wojewoda,
poprzez wojewódzki zespół reagowania kryzysowego.
Procedury działania i uruchamiania systemu
ratowniczo-gaśniczego na poziomie województwa, w odniesieniu do poszczególnych
typów zagrożeń, są określone w wojewódzkim planie ratowniczym, do opracowania
którego zobowiązany jest komendant wojewódzki PSP. Ich treść stanowią wybrane
elementy planów ratowniczych, tych powiatów, w których siły i środki są
niewystarczające do usuwania istniejących tam zagrożeń. Ponadto zawierają
organizacyjno-techniczne sposoby likwidacji zagrożeń, wymagających zaangażowania
w działaniach ratowniczych znacznych sił i środków /np. klęski żywiołowe/ oraz
zagrożeń, które mogą powstać na granicy powiatów lub województwa. Komendant
wojewódzki uzgadnia plan ratowniczy z podmiotami KSRG oraz z podmiotami
współdziałającymi z systemem, w części dotyczącej ich zadań. Plan ratowniczy
zatwierdza wojewoda.
W przypadku zdarzenia, gdy siły i środki KSRG na poziomie
województwa okażą się niewystarczające lub zdarzenie /zagrożenie / przekracza
obszar województwa, uruchamiany jest najwyższy poziom systemu ratowniczego –
poziom centralny / kraju/.
Kierowanie /dowodzenie/ działaniami ratowniczymi, których
rozmiar lub zasięg przekracza możliwości sił ratowniczych poziomu wojewódzkiego
przejmuje Komendant Główny PSP lub upoważniony przez niego oficer.
Poziom centralny /kraju/
Poziom centralny /kraju/ spełnia rolę wspomagającą i
koordynacyjną w sytuacjach wymagających użycia sił i środków spoza
województwa, w którym ma miejsce zdarzenie.
Podstawowe siły i środki krajowego systemu
ratowniczo-gaśniczego na poziomie centralnym /kraju/, to centralny odwód
operacyjny z grupami specjalistycznymi (wydzielone siły i środki z poziomów
wojewódzkich) , krajowe bazy sprzętu specjalistycznego oraz siły i środki
szkół PSP.
Dysponowanie jednostek systemu do działań ratowniczych oraz
alarmowanie podmiotów współdziałających odbywa się poprzez Krajowe Centrum
Koordynacji Ratownictwa i Ochrony Ludności (pełniące również funkcje
międzyresortowego centrum zarządzania kryzysowego).
Uruchamianie poziomów wspomagania /wojewódzkiego i
centralnego/ następuje na żądanie kierującego działaniami ratowniczymi poprzez
powiatowe stanowisko kierowania - przy uruchamianiu poziomu wojewódzkiego i
wojewódzkie stanowisko koordynacji ratownictwa - przy uruchamianiu poziomu
centralnego.
W przypadku zagrożeń wymagających współdziałania na szczeblu
centralnym podmiotów KSRG z podmiotami innych resortów, rolę koordynatora pełni
minister właściwy do spraw wewnętrznych przy pomocy Zespołu do Spraw Kryzysowych
i Centrum Zarządzania Kryzysowego tworzonego na bazie Krajowego Centrum
Koordynacji Ratownictwa i Ochrony Ludności.
Zmieniający się charakter zagrożeń wymagających
interwencji służb ratowniczych zmusza organizatorów systemu ratowniczego do
poszukiwania nowych rozwiązań organizacyjnych, w celu optymalnego i efektywnego
wykorzystania wszystkich podmiotów zajmujących się ratownictwem.
Mimo, że dynamicznie rozwijająca się w ostatnich latach
Państwowa Straż Pożarna poszerza zakres swej aktywności o działania
specjalistyczne, to nadal istnieją podmioty ratownicze, które w sposób istotny
mogą uzupełnić możliwości KSRG. Przyjęta i realizowana w praktyce filozofia
krajowego systemu ratowniczo- gaśniczego zakłada ścisłą współpracę ze wszystkimi
podmiotami posiadającymi sprzęt, kadrę lub bazy danych przydatne w prowadzeniu
działań ratowniczych. Każdy podmiot mogący realizować lub wspomagać działania
ratownicze może współpracować z KSRG albo w jego strukturze organizacyjnej lub
jako podmiot wspomagający działania systemu.
Na szczeblu centralnym podpisywane są przez Komendanta
Głównego PSP porozumienia o włączeniu do systemu lub współdziałaniu z systemem
podmiotów, których działalność może być przydatna w akcjach ratowniczych. Są to
zarówno organizacje pozarządowe jak i profesjonalne służby ratownicze.
Porozumienia zawierane na szczeblu centralnym określają ogólne ramy współpracy
w zakresie ratownictwa i są podstawą do zawierania szczegółowych porozumień na
poziomie wojewódzkim i powiatowym.
Obecnie ( 31 grudnia 2004) w Krajowym Systemie
Ratowniczo-gaśniczym funkcjonuje:
- 508 jednostek ratowniczo- gaśniczych Państwowej
Straży Pożarnej,
- 3433 jednostek ochotniczych straży pożarnych,
- 4 zakładowe straże pożarne,
- 2 zakładowa służba ratownicza,
- 11 szpitali, w tym 10 szpitali MSW i A w Warszawie,
Krakowie, Poznaniu, Łodzi, Olsztynie, Katowicach, Białymstoku, Lublinie,
Szczecinie i Wrocławiu oraz Centrum Leczenia Oparzeń w Siemianowicach Śląskich,
- 297 specjalistów krajowych z różnych dziedzin
ratownictwa.
System wspomagają na zasadzie zawartych porozumień służby,
inspekcje i straże m.in. Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa (SAR), Stacje
Ratownictwa Górniczego, Policja, Straż Graniczna, Państwowa Inspekcja Ochrony
Środowiska, Państwowa Agencja Atomistyki, Instytut Meteorologii i Gospodarki
Wodnej oraz organizacje pozarządowe, jak: GOPR, WOPR, TOPR, Aeroklub Polski,
ZHP, Polska Misja Medyczna, PCK i inne.
Siły i środki KSRG mogą być w dowolnym momencie i w pełnym
zakresie skierowane do działań ratowniczych - poprzez stanowiska kierowania
Państwowej Straży Pożarnej.
Wyznaczona część zasobów krajowego systemu
ratowniczo-gaśniczego jest zorganizowana w postaci odwodów operacyjnych.
W przypadku wyczerpania sił poszczególnych powiatów lub gdy
zagrożenie obejmie większy obszar, w pierwszej kolejności na poziomie
wojewódzkim użyte zostaną zasoby wojewódzkich brygad odwodowych KSRG, na które
składa się 99 kompanii z 4 tysiącami ratowników oraz 950 pojazdami ratowniczymi.
W razie potrzeby w ramach Centralnego Odwodu Operacyjnego
KSRG ( wsparcie ze szczebla centralnego) można dodatkowo skierować do działań w
dowolny rejon kraju bataliony z 16 wojewódzkich brygad odwodowych.
Łączne siły Centralnego Odwodu Operacyjnego KSRG możliwe do
użycia, to dodatkowo ponad cztery tysiące zawodowych ratowników oraz siedemset
pojazdów specjalnych i gaśniczych, całość wsparta logistyką.
W skład odwodów operacyjnych wchodzą m.in:
- 134 kompanie gaśnicze,
- 47 grup ratownictwa chemicznego,
- 55 specjalistycznych grup ratownictwa
wodno-nurkowego,
- 22 specjalistyczne grupy ratownictwa wysokościowego,
które mogą prowadzić działania we współpracy ze śmigłowcami,
- 5 grup poszukiwawczo-ratowniczych.
Rozwiązania strukturalno organizacyjne Krajowego Systemu
Ratowniczo-Gaśniczego pozwalają na efektywne wykorzystanie potencjałów
organizacyjnych, technicznych i intelektualnych różnych podmiotów ratowniczych i
współdziałających, co prowadzi do tego, że system ten nie stanowi wyizolowanego
składnika bezpieczeństwa publicznego, lecz jego ważny czynnik, żywo reagujący na
wszelkie zmiany i w wysokim stopniu współdziałający z otoczeniem. Stąd też
granice, w których działa system są bardzo elastyczne, co przejawia się
gotowością do wypełniania zadań w każdych warunkach.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i
Administracji z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad
organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego [ PDF, 1947
KB]
część 2 [PDF, 1614
KB]
część 3 [PDF, 1764
KB]
Opracował : Wojciech Kubicki
|
KSRG
